Czy firma w restrukturyzacji może zaciągać nowe zobowiązania?

Tak, firma w restrukturyzacji może zaciągać nowe zobowiązania, ale nie jest to pełna swoboda zadłużania się. Jeżeli restrukturyzacja firm ma chronić przedsiębiorstwo i doprowadzić do wykonania układu, każde nowe zobowiązanie trzeba ocenić przez kilka filtrów: czy służy bieżącej działalności, czy firma ma z czego je zapłacić, czy czynność mieści się w zwykłym zarządzie oraz czy nie pogarsza sytuacji wierzycieli.

Największe ryzyko pojawia się wtedy, gdy zarząd traktuje restrukturyzację jak okres, w którym można odsunąć stare długi i finansować działalność kolejnymi fakturami, pożyczkami albo zabezpieczeniami. To błędne założenie. Wierzytelności objęte układem i zobowiązania bieżące to dwie różne kategorie. Nowe zobowiązania powstałe po właściwej dacie ochronnej co do zasady trzeba wykonywać normalnie.

Stan prawny i research dla tego materiału zostały ujęte na 10 czerwca 2026 r., z odniesieniem do Prawa restrukturyzacyjnego według Dz.U. 2026 poz. 533, w szczególności art. 39, 129, 150, 211, 226d i 252. Artykuł jest praktyczną mapą decyzji, a nie zastępuje analizy konkretnej umowy, zabezpieczenia, cash flow ani akt postępowania.

Wniosek na start: przed podpisaniem nowej umowy firma powinna znać tryb postępowania, datę graniczną dla wierzytelności układowych, źródło spłaty nowego zobowiązania, wymagane zgody i wpływ decyzji na wierzycieli.

Krótka odpowiedź: można, ale pod kontrolą

Nowe zobowiązania w restrukturyzacji są dopuszczalne, jeżeli mieszczą się w zasadach danego postępowania i mają racjonalne uzasadnienie gospodarcze. Firma nadal może kupować towary, zamawiać usługi, regulować bieżący czynsz, opłacać energię, zawierać umowy potrzebne do sprzedaży albo rozmawiać o finansowaniu. Warunek jest praktyczny: nowe zobowiązanie powinno wspierać działalność i mieć realne źródło zapłaty.

Nie każde nowe zobowiązanie ma jednak ten sam ciężar. Inaczej wygląda bieżąca faktura za materiał potrzebny do wykonania zamówienia, inaczej nowa pożyczka od podmiotu powiązanego, a jeszcze inaczej kredyt zabezpieczony na kluczowym majątku firmy. Dlatego pierwsza decyzja nie brzmi: „czy wolno?”, tylko: „jaki to rodzaj zobowiązania i kto musi je zatwierdzić?”.

Decyzja praktyczna: nowe zobowiązanie jest bezpieczniejsze wtedy, gdy chroni źródło przychodów, mieści się w prognozie płynności i nie wymaga ukrywania ryzyka przed nadzorcą, zarządcą ani wierzycielami.

Najpierw oddziel stare długi od nowych zobowiązań

W restrukturyzacji kluczowa jest data, od której ocenia się, czy dana wierzytelność ma wejść do układu, czy jest zobowiązaniem bieżącym. W postępowaniach otwieranych przez sąd zasadniczo znaczenie ma dzień otwarcia postępowania. W postępowaniu o zatwierdzenie układu trzeba pilnować dnia układowego. To rozróżnienie wpływa na płatności, rozmowy z kontrahentami i ryzyko wypowiedzenia umów.

Wierzytelności powstałe przed właściwą datą mogą być objęte układem, jeżeli spełniają ustawowe warunki. Nowe zobowiązania powstałe później co do zasady nie są „wrzucane do układu” tylko dlatego, że firma jest w restrukturyzacji. Jeżeli po tej dacie powstaje czynsz, rata, faktura za nowe dostawy, opłata za energię, składka, podatek albo wynagrodzenie, firma powinna zakładać, że musi to obsłużyć na bieżąco.

To rozróżnienie ma też znaczenie dla wiarygodności. Wierzyciele zwykle rozumieją, że stare zadłużenie ma zostać uporządkowane w układzie. Inaczej oceniają sytuację, w której dłużnik po rozpoczęciu restrukturyzacji zamawia nowe dostawy, korzysta z usług, a następnie nie płaci za bieżące świadczenia.

Praktyczny wniosek: przed rozmową o nowym zobowiązaniu firma powinna mieć osobne zestawienie długów układowych i zobowiązań bieżących. Bez tego łatwo złożyć obietnicę, której nie da się wykonać.

Decyzja krok po kroku przed podpisaniem umowy

Najbezpieczniejszy sposób oceny nowego zobowiązania jest prosty: najpierw płynność, potem cel, potem zgody. Jeżeli firma zacznie od negocjowania warunków kredytu albo limitu kupieckiego, ale nie ma tygodniowego cash flow i nie zna pewnych wpływów na najbliższe tygodnie, ryzykuje podpisanie umowy, która tylko przesunie problem na kolejny miesiąc.

Nowe finansowanie albo nowy limit u dostawcy powinny mieć związek z realnym źródłem przychodów. Może to być zakup materiału do potwierdzonego zamówienia, utrzymanie narzędzia pracy, finansowanie kosztu niezbędnego do wykonania kontraktu albo pokrycie wydatku, bez którego przedsiębiorstwo nie wygeneruje wpływów. Słabszym uzasadnieniem jest finansowanie spłaty jednego starego wierzyciela bez planu dla pozostałych.

Wniosek decyzyjny: jeżeli firma nie potrafi odpowiedzieć na pięć pytań: po co, za co, kiedy, za czyją zgodą i z jakim wpływem na wierzycieli, jest za wcześnie na podpisanie nowej umowy.

Zwykły zarząd czy wymagana zgoda

W restrukturyzacji dużo zależy od tego, czy dana czynność mieści się w zwykłym zarządzie. Bieżące, powtarzalne działania operacyjne mogą pozostać po stronie dłużnika, zwłaszcza gdy są typowe dla skali i profilu działalności. Inaczej należy oceniać decyzje jednorazowe, istotne wartościowo, nietypowe, obciążające majątek albo zmieniające sposób działania przedsiębiorstwa.

Art. 39 Prawa restrukturyzacyjnego ma tu praktyczne znaczenie: czynności przekraczające zwykły zarząd wymagają zgody nadzorcy sądowego, chyba że ustawa wymaga zezwolenia rady wierzycieli. Zgoda może zostać udzielona także po dokonaniu czynności, ale w terminie 30 dni. Oparcie całej transakcji na późniejszym „dowyjaśnieniu” jest jednak ryzykowne, bo brak wymaganej zgody może prowadzić do nieważności czynności.

Tryb postępowania zmienia również to, kto faktycznie powinien być włączony w decyzję. W postępowaniu o zatwierdzenie układu po obwieszczeniu istotna jest rola nadzorcy układu i skutki art. 226d. W postępowaniach sądowych znaczenie ma nadzorca sądowy, rada wierzycieli albo sędzia-komisarz. W sanacji trzeba dodatkowo uwzględnić zarządcę i zakres odebrania lub ograniczenia zarządu własnego.

Czerwona flaga: zarząd podpisuje nową umowę, bo „to tylko finansowanie bieżące”, ale umowa ustanawia zabezpieczenie, wieloletnie zobowiązanie albo istotnie zmienia strukturę majątku. Nazwa umowy nie rozstrzyga, czy czynność mieści się w zwykłym zarządzie.

Kredyt, pożyczka i zabezpieczenia

Kredyt lub pożyczka w restrukturyzacji mogą być uzasadnione, jeżeli finansują koszty postępowania, zobowiązania powstałe po jego otwarciu, zawarcie układu, wykonanie układu albo działania potrzebne do utrzymania przedsiębiorstwa. Nie oznacza to jednak, że zarząd może samodzielnie podpisać każdą umowę finansowania.

Prawo restrukturyzacyjne przewiduje czynności, które mogą wymagać zezwolenia rady wierzycieli. Dotyczy to między innymi zaciągania kredytów lub pożyczek oraz ustanawiania określonych zabezpieczeń na składnikach majątku. Jeżeli rada wierzycieli nie została ustanowiona albo nie działa w wymaganym czasie, trzeba sprawdzić rolę sędziego-komisarza. W większych transakcjach znaczenie może mieć także próg 500 000 zł przy wybranych czynnościach dotyczących istotnych składników majątku.

Jeżeli plan restrukturyzacyjny opiera się na nowym kredycie albo pożyczce, nie powinien ograniczać się do zdania, że „firma pozyska finansowanie”. W praktyce potrzebne są warunki, harmonogram, zabezpieczenia, wpływ na cash flow i potwierdzenie, że finansujący realnie rozważa udzielenie środków. Bez tego propozycje układowe mogą wyglądać na oparte na założeniu, którego nikt jeszcze nie potwierdził.

Decyzja praktyczna: im bardziej finansowanie zwiększa zadłużenie, obciąża majątek albo zależy od podmiotu powiązanego, tym mocniej trzeba udokumentować cel, zgodę i wpływ na wszystkich wierzycieli.

Jak nie pogorszyć sytuacji wierzycieli

Nowe zobowiązanie nie powinno być oceniane wyłącznie z perspektywy najbliższego przelewu. W restrukturyzacji liczy się także to, czy decyzja nie pogarsza sytuacji wierzycieli jako grupy. Jeżeli firma zaciąga pożyczkę, ustanawia zabezpieczenie albo finansuje działalność przez sprzedaż aktywów, trzeba sprawdzić, czy po tej operacji przedsiębiorstwo nadal ma majątek, narzędzia i płynność potrzebne do wykonania układu.

Ten filtr jest szczególnie ważny, gdy źródłem finansowania ma być majątek firmy w restrukturyzacji albo gdy nowe zabezpieczenie dotyczy składnika potrzebnego do przychodów. Jednorazowy wpływ gotówki może wyglądać korzystnie, ale jeżeli firma w zamian traci sprzęt, nieruchomość, należności albo limit potrzebny do działalności, efekt dla wierzycieli może być negatywny.

Warto patrzeć na nowe zobowiązanie jak na element testu wykonalności restrukturyzacji. Jeżeli finansowanie zwiększa zdolność firmy do generowania gotówki, utrzymuje kontrakty i jest możliwe do spłaty, może wzmacniać plan. Jeżeli tylko przykrywa brak płynności, powiększa zobowiązania bieżące i obciąża majątek, może osłabić układ.

Wniosek audytowy: każde nowe finansowanie powinno dać się wytłumaczyć jednym zdaniem: jakie źródło przychodu lub wykonania układu chroni i dlaczego jego koszt jest mniejszy niż ryzyko braku finansowania.

Co grozi, gdy firma nie płaci nowych zobowiązań

Brak zapłaty nowych zobowiązań jest poważniejszy niż zwykłe opóźnienie w relacji handlowej. W restrukturyzacji bieżące zobowiązania pokazują, czy firma nadal ma zdolność prowadzenia działalności i wykonywania planu. Jeżeli po rozpoczęciu postępowania przedsiębiorstwo tworzy kolejne zaległości, wierzyciele mogą kwestionować realność układu, a sąd może oceniać, czy postępowanie nadal ma sens.

Prawo restrukturyzacyjne przewiduje ryzyko umorzenia postępowania, gdy dłużnik utraci zdolność do bieżącego zaspokajania kosztów postępowania i zobowiązań powstałych po jego otwarciu. W tym kontekście istotne jest domniemanie związane z opóźnieniem przekraczającym 30 dni. Nie należy więc zakładać, że nowe faktury można odsunąć tak samo jak stare zobowiązania objęte układem.

Czerwona flaga: firma składa propozycje układowe, a jednocześnie nie płaci zobowiązań powstałych po dacie ochronnej. To sygnał, że problemem może być już nie tylko stary dług, ale bieżąca niewydolność modelu finansowego.

Kiedy nie warto zaciągać nowego zobowiązania

Nowy dług bywa potrzebny, ale nie powinien zastępować restrukturyzacji operacyjnej. Jeżeli przedsiębiorstwo ma trwałą stratę na podstawowej działalności, nie kontroluje kosztów, nie zna rentowności zamówień albo utrzymuje nierentowne kontrakty, dodatkowe finansowanie może tylko powiększyć skalę problemu. Wtedy pierwszeństwo powinna mieć korekta modelu działania, a nie kolejna pożyczka.

Ostrożność jest szczególnie potrzebna, gdy nowe zobowiązanie ma sfinansować spłatę jednego, najbardziej naciskającego wierzyciela. Taka decyzja może uspokoić krótką relację, ale jednocześnie zabrać gotówkę potrzebną na wynagrodzenia, podatki, składki, dostawy albo ratę za sprzęt generujący przychód. W restrukturyzacji ważniejsze od presji jednego wierzyciela jest utrzymanie zdolności całej firmy do wykonania układu.

Dobrym testem jest pytanie, co stanie się z firmą po wykorzystaniu nowych środków. Jeżeli odpowiedź brzmi: „będzie miała przychód, utrzyma dostawy i zapłaci kolejne zobowiązania bieżące”, finansowanie może mieć sens. Jeżeli odpowiedź brzmi: „zyska kilka tygodni spokoju”, ale bez zmiany przyczyn kryzysu, ryzyko jest wysokie.

Wniosek końcowy: firma w restrukturyzacji może zaciągać nowe zobowiązania, ale powinna robić to jak decyzję restrukturyzacyjną, a nie jak doraźną pożyczkę na przetrwanie. Liczą się cel, płynność, zgody i wpływ na wierzycieli.