Dlaczego sąd może odmówić zatwierdzenia układu?

Krótka odpowiedź: kiedy sąd odmawia

Najczęściej ryzyko odmowy pojawia się w pięciu obszarach. Pierwszy to naruszenie prawa: układ nie może być skonstruowany w sposób sprzeczny z przepisami ani opierać się na niedopuszczalnym traktowaniu określonych wierzycieli. Drugi to pomoc publiczna, jeżeli propozycje przewidują rozwiązania niezgodne z regułami jej udzielania. Trzeci to oczywista niewykonalność układu, czyli sytuacja, w której dokumenty i zachowanie dłużnika pokazują, że układ nie ma realnego źródła wykonania.

Czwarty obszar dotyczy wierzyciela, który głosował przeciw i zgłosił uzasadnione zastrzeżenia. Chodzi o ocenę, czy w wyniku wykonania układu nie znalazłby się w gorszej sytuacji niż w ustawowej alternatywie: upadłości, egzekucji w określonych przypadkach albo zakończeniu restrukturyzacji bez przyjęcia układu. Piąty obszar to wierzytelności sporne. W postępowaniu o zatwierdzenie układu i przyspieszonym postępowaniu układowym ryzyko odmowy pojawia się, gdy suma spornych wierzytelności uprawniających do głosowania przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania.

Naruszenie prawa i błędy formalne

Sąd restrukturyzacyjny nie zatwierdza układu automatycznie. Bada nie tylko wynik głosowania, ale też to, czy dokumenty, przebieg głosowania i treść układu mieszczą się w granicach prawa. W praktyce problem może dotyczyć samej propozycji układowej, sposobu podziału wierzycieli na grupy, zakresu wierzytelności objętych układem, głosów oddanych przez nieuprawnione osoby albo wadliwych pełnomocnictw.

Nie każdy błąd formalny od razu oznacza odmowę zatwierdzenia układu, bo konkretne skutki zależą od charakteru uchybienia i etapu sprawy. Część problemów może prowadzić do konieczności uzupełnienia dokumentów, nieuwzględnienia zastrzeżeń złożonych po terminie albo sporu o ważność głosów. Jeżeli jednak uchybienie wpływa na przyjęcie układu, prawa wierzycieli albo ocenę zgodności z prawem, nie wolno traktować go jak drobnej technicznej nieścisłości.

Kiedy układ jest niewykonalny

Jedną z najważniejszych praktycznych przyczyn odmowy jest oczywista niewykonalność układu. Nie chodzi o to, że każdy plan spłaty musi być pozbawiony ryzyka. Restrukturyzacja z natury dotyczy firmy w trudnej sytuacji. Problem zaczyna się wtedy, gdy układ opiera się na założeniach, których nie da się pogodzić z planem restrukturyzacyjnym, dokumentami finansowymi, bieżącymi kosztami i zachowaniem dłużnika po otwarciu postępowania.

Szczególnie istotne są zobowiązania powstałe po dniu otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego w tych trybach, w których postępowanie jest otwierane przez sąd. Jeżeli dłużnik nie wykonuje nowych zobowiązań, jest to bardzo poważny sygnał, że układ może nie zostać wykonany. W praktyce sąd nie patrzy wyłącznie na obietnicę rat. Znaczenie mają źródła gotówki, koszty bieżące, finansowanie działalności, sezonowość, ryzyko utraty kontraktów i to, czy firma nie finansuje starego układu przez tworzenie nowych zaległości.

Pokrzywdzenie wierzycieli i test zaspokojenia

W materiałach i zapytaniach użytkowników często pojawia się sformułowanie, że sąd może odmówić zatwierdzenia układu, gdy warunki są „rażąco krzywdzące” dla wierzycieli. Przy aktualnym opisie ryzyka trzeba jednak posługiwać się kryterium ochrony najlepszych interesów wierzycieli. To nie jest tylko zmiana języka. Artykuł nie powinien sprowadzać problemu do ogólnego wrażenia, że wierzyciel dostaje mało.

Kluczowe jest porównanie. Wierzyciel, który głosował przeciw układowi i zgłosił zastrzeżenia, może podnosić, że w wyniku realizacji układu znajdzie się w gorszej sytuacji niż w przypadku właściwej ustawowej alternatywy. Taką alternatywą może być postępowanie upadłościowe, egzekucyjne w szczególnych sytuacjach albo zakończenie postępowania restrukturyzacyjnego bez przyjęcia układu. Jeżeli zarzut jest uzasadniony, sąd odmawia zatwierdzenia układu.

Dlatego test zaspokojenia i analiza pozycji wierzycieli nie powinny być traktowane jak załącznik techniczny. To narzędzie do odpowiedzi na pytanie: czy układ rzeczywiście daje wierzycielowi wynik co najmniej obroniony na tle alternatywy, a nie tylko wygodniejszy dla dłużnika.

Wierzytelności sporne i próg 15%

Wierzytelności sporne są częstym źródłem błędnego poczucia bezpieczeństwa. Nie są tylko rubryką w spisie. Mogą wpływać na krąg głosujących, większości, ocenę właściwego trybu i ryzyko odmowy zatwierdzenia układu. W postępowaniu o zatwierdzenie układu oraz w przyspieszonym postępowaniu układowym ustawowy próg jest szczególnie ważny: sporne wierzytelności uprawniające do głosowania co do zasady nie powinny przekraczać 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania.

W przyspieszonym postępowaniu układowym istnieje szczególna sytuacja, w której przekroczenie progu ujawnia się dopiero po przyjęciu układu. Wtedy ocena nie powinna być mechaniczna: trzeba wykazać między innymi, że dłużnik nie wiedział o istnieniu wierzytelności spornych, a ich zaspokojenie w wyniku wykonania układu nie będzie niższe niż w upadłości. To nie jest argument za lekceważeniem spornych sald, lecz powód, aby dokumentować je możliwie wcześnie.

Problemem nie jest każdy spór z wierzycielem. Problemem jest niekontrolowany albo źle udokumentowany spór, który zmienia obraz głosowania. Jeżeli dłużnik oznacza wierzytelność jako sporną tylko dlatego, że nie chce jej uwzględnić w głosowaniu, ryzykuje zarzut sztucznego kształtowania wyniku. Jeżeli z kolei pomija realny spór, może mieć nieprawidłowy spis i błędne wyliczenie progu.

Co sprawdzić przed złożeniem wniosku do sądu

Najbezpieczniejsze podejście polega na przeprowadzeniu krótkiego audytu ryzyk przed złożeniem wniosku o zatwierdzenie układu. Nie chodzi o dodatkowy formalizm dla samego formalizmu. Chodzi o ustalenie, czy układ jest gotowy do kontroli sądowej, czy tylko wygląda dobrze w symulacji głosowania.

Ta kontrola powinna objąć trzy poziomy: dokumenty, ekonomię układu i pozycję wierzycieli. Dokumenty odpowiadają na pytanie, czy wiadomo, kto głosował, z jaką wierzytelnością i na jakich warunkach. Ekonomia układu odpowiada na pytanie, czy firma ma z czego wykonać raty i działania naprawcze. Pozycja wierzycieli odpowiada na pytanie, czy układ broni się w porównaniu z alternatywą.

Jeżeli sąd odmówi zatwierdzenia układu, nie jest to to samo co sytuacja, w której układ w ogóle nie został przyjęty przez wierzycieli. Trzeba ustalić, jaka była podstawa rozstrzygnięcia, czy możliwe jest zaskarżenie i czy problem ma charakter formalny, czy ekonomiczny. Na postanowienie w przedmiocie zatwierdzenia układu przysługuje zażalenie, które wnosi się w terminie dwóch tygodni. Nie należy jednak traktować zażalenia jako automatycznej naprawy słabego układu. Jeżeli problemem jest brak gotówki, nowe zaległości albo realne naruszenie interesu wierzyciela, potrzebna może być korekta strategii, a nie tylko polemika procesowa.

Najczęstsze pytania

Czy sąd może odmówić zatwierdzenia układu mimo zgody większości wierzycieli?

Tak. Przyjęcie układu przez wierzycieli jest koniecznym etapem, ale nie zastępuje kontroli sądu. Sąd bada między innymi zgodność z prawem, wykonalność układu, zastrzeżenia wierzycieli i próg wierzytelności spornych w trybach, w których ten próg ma znaczenie.

Czy nierealny plan spłaty wystarczy do odmowy zatwierdzenia układu?

Może wystarczyć, jeżeli z dokumentów wynika, że układ oczywiście nie będzie wykonany. Szczególnie ryzykowne są nowe zaległości po otwarciu postępowania, brak źródła rat, prognozy bez cash flow i plan oparty na sprzedaży majątku, którego nie da się realnie szybko wykorzystać do spłaty.

Co oznacza pokrzywdzenie wierzyciela przy zatwierdzaniu układu?

W aktualnym ujęciu trzeba mówić przede wszystkim o kryterium ochrony najlepszych interesów wierzycieli. Chodzi o porównanie sytuacji wierzyciela w układzie z tym, co uzyskałby w ustawowej alternatywie, na przykład w upadłości, egzekucji w szczególnych przypadkach albo po zakończeniu restrukturyzacji bez układu.

Czy od odmowy zatwierdzenia układu można się odwołać?

Na postanowienie w przedmiocie zatwierdzenia układu przysługuje zażalenie w terminie dwóch tygodni. Decyzja o jego wniesieniu powinna zależeć od przyczyny odmowy. Inaczej ocenia się błąd w ustaleniach lub dokumentach, a inaczej układ, który faktycznie nie ma ekonomicznych podstaw wykonania.